सखी

आज वपुंचा 'सखी' हा कथासंग्रह वाचून संपवला. खूप दिवसांनी वाचलं वपुंचं काहीतरी. आणि पुन्हा एकदा जणावलं की कोणी आवडता लेखक विचारल्यावर सगळ्यात आधी सवंतांबरोबर वपुंचं नाव मनात का चमकतं! वपुंचे शब्द जसे काळजाला भिडतात तसं आणि तितक्या ताकतीनं दुसरं काहीच नाही भिडू शकत. त्यांना 'माणूस' हा प्राणी अंतर्बाह्य कळला होता. मला न, वपुंची मानवी मनांची ट्रीटमेंट कांद्यासरखी वाटते. म्हणजे कांद्याचे जसे अगणिक थर असतात अगदी तसंच आपल्या मनाचंही असतं. आणि मग कथा हळूहळू पुढे नेताना ते हलकेच एक एक थर बाजूला करत जातात. वपुंच्या प्रत्येक व्यक्तिरेखेला एक प्रकारची खोली असते; म्हणजे इंग्रजीत ज्याला आपण डेप्थ म्हणतो. खूपदा मला आश्चर्य वाटतं की इतकी सगळी 'डेप्थ' असणारी माणसं एकाच व्यक्तीला कशी काय भेटू शकतात आणि ती पण एकाच जीवनकालात! पण मग वपुंच्याच शैलीत सांगायचं तर ती खोली, ती 'डेप्थ' समोरच्या माणसात नाही तर बघणाऱ्याच्या दृष्टीत असावी लागते. लेखकचं मन संवेदनशील असतं हे आजवर अनेक ठिकाणी वाचलं असेल तुम्ही. पण जेव्हा ती संवेदना डोळस असते, कोणत्याही मळभाशिवाय, तेव्हाच वपुंच्या पातळीचा लेखक होतो. कारण शेवटी दृष्टीच महत्वाची. खिड़कीच्या काचेवर जर धुळीचा पडदा असेल तर ना आतल्या माणसाला बाहेरचं काही दिसतं आणि ना बाहेरून घरात कोणी डोकवू शकत. लेखकाची पारदर्शक दृष्टी जशी समाजमनाचा अचूक वेध घेते तशीच ती त्याच्या स्वतःच्या अंतर्मनाचा आरसा असते. वपु हे नाव लेखक म्हणून मोठं आहे की माणूस म्हणून हे ठरवणं खरोखर अवघड आहे. त्यांनी मला जी शिकवण दिली ती साधारण अशी आहे - माणसाचं मन म्हणजे महासागरासरखं असतं. सर्वसामान्य माणसं फक्त त्यात वर वर डुंबत राहतात. पण तुम्ही त्यात जितके खोल जाल तितकी आश्चर्यचकित करणारी रत्नं तुमच्या हाती लागत जातात; क्वचित एखादेवेळी हाती गरळही येतो. त्याच्या तळाशी असलेला खजिना आज पर्यंत कोणालाच गवसलेला नाहिये, पण जो अधिकाधिक खोली गाठून जास्तीत जास्त रत्नं आपल्या पुरचुंडीत जमवतो, तो खरा श्रीमंत!

-निकिता